Homepage van het Veenendaals Kamerkoor

Zaterdag 13 november 2010
Belshazzar
G.F.Händel

Op zaterdag 13 november 2010 heeft het Veenendaals Kamerkoor een grootste produktie op de planken gebracht: de Belshazzar van Georg Friedrich Händel. Een niet alledaags werk, op een bijzondere wijze uitgevoerd, onder regie van Serge van Veggel. Het Veenendaals Kamerkoor bracht een eigentijdse semi-geënsceneerde theaterproduktie in theater De Lampegiet in Veenendaal.
Medewerking werd verleend door de solisten:

•  Elmar Gilbertsson, Belshazzar
•  Kitty de Geus, Nitocris
•  Merel van Schie, Cyrus
•  Jean Sebastien Beauvais, Daniel

De begeleiding was in handen van een barokorkest.

Op deze pagina vindt u de volgende informatie over het project:
Het verhaal
Inspiratiebron voor kunstenaars
De Belshazzar van Händel
De Belshazzar door het Veenendaals Kamerkoor
Video's van de Belshazzar op internet
Financiering van het project

Het verhaal
De oudtestamentische vertelling in deze opera is gebaseerd op Daniël 5, waarin verteld wordt hoe Belshazzar, de Babylonische koning, tijdens het beleg van Babylon in het jaar 538 v. Chr. een feestmaal aanrichtte voor zijn edelen, zijn vrouwen en zijn bijvrouwen.
Hij liet hen wijn drinken uit het gouden en zilveren vaatwerk dat zijn vader Nebukadnezar had geroofd uit de Tempel van Jeruzalem. Belshazzar was de laatste koning van Babylon. Hij was een wreed heerser. Tijdens de maaltijd verscheen er uit het niets een geheimzinnige hand, die op de muur een tekst schreef: `Mene mene tekel ufarsin`.
De Babyloniërs begrepen niet wat deze woorden betekenden. Behalve Daniël, die net als talrijke anderen door Nebukadnezars soldaten uit zijn geboortestad Jeruzalem was weggevoerd. Daniël stond in Babylon in hoog aanzien. Hij verklaarde de aanwezigen wat er op de muur geschreven stond: "God heeft uw koningschap geteld. God heeft gewogen en U bent te licht bevonden. God heeft gescheiden en uw rijk aan de Perzen gegeven. Uw koningschap is ten einde".
De woorden bevestigden wat al lang duidelijk was: dat koning Cyrus II van Perzië onvermijdelijk het Babylonische rijk zou aanvallen. Een dag later werd koning Belshazzar gedood en werd zijn rijk overgenomen. Sindsdien kennen wij de uitdrukking ’een teken aan de wand’.

Inspiratiebron voor kunstenaars

De vertelling over koning Belshazzar is door de eeuwen heen inspiratiebron geweest voor schilders, componisten en schrijvers. Het schilderij van Rembrandt ´Het feest van koning Belshazzar´ (ca. 1635 Londen, The National Gallery) is de bekendste onder de schilders en was in 2006 te zien op de grote Rembrandt/Caraviaggio tentoonstelling in het Van Goghmuseum in Amsterdam.

Er is een prent bekend van Crispijn de Passe de Oude van omstreeks 1600 naar een Belshazzar-voorstelling van de Vlaming Maerten de Vos (1532-1603). De Vlaamse schilder Frans Francken II (1581-1642) koos ook het Feest van Belshazzar ook als onderwerp voor een van zijn schilderijen, dat zich momenteel in een Duitse privé-collectie bevindt. Verder is bekend dat vroeg in de 16e eeuw de eetkamer van Hieronymus van Busleyden gedecoreerd was met ondermeer een afbeelding van het feestmaal van Belshazzar en gold daar als waarschuwing dat mensen die hun zucht tot vermaak bevredigen door ontwijding van heilige voorwerpen zich blootstellen aan Gods toorn.

Van de hand van Paul Gustave Doré (1833-1883) is een prent bekend die hij maakte voor de geïllustreerde Doré Bijbel.

Het oratorium Belshazzar werd voor het eerst uitgevoerd op 27 maart 1745 in het Londense Haymarket (King's) Theatre. Aan het verhaal van Belshazzar ligt het oud-testamentische boek Daniël ten grondslag. Jennens heeft, teneinde een boeiender dramatisch verloop te krijgen, het bijbelverhaal uitgebreid aan de hand van gegevens uit Herodo tus en Xenophon. Het oratorium speelt zich af tijdens de ballingschap van het joodse volk in Babylon. Het koor zorgt voor een muzikale karakterisering van de verschillende volkeren. Het vervult beurtelings de rol van Joden, van de losbandige Babyloniërs en van de strijdlustige Meden en Perzen. Daarnaast heeft het koor, zoals in oratoria gebruikelijk is, van tijd tot tijd een bespiegelende functie.
De première van Belshazzar niet erg succesvol. Er was slechts weinig publiek en op het laatste moment moesten nog partijen worden geruild, omdat een van de zangers ziek was. Toch waren de spaarzame aanwezigen erg enthousiast, getuige een brief van 2 april 1745:
"De eens zo populaire Handel moest een uitvoering voor lege stoelen geven. En dat in een operahuis waar steeds veel publiek naar toe komt, tenminste, zolang er maar dansers te zien zijn! Het moge dan uitzonderlijk zijn, ik ben blij dat ik gisteravond naar zijn oratorium ben gaan luisteren. Het heet Belshazzar en het verhaal gaat over de verovering van Babylon door Cyrus. De muziek kan wedijveren met alles wat ik eerder heb gehoord, ondanks datgene wat zeer slechte musici doen om die muziek te bederven. Er is een koor van de Babyloniërs die Cyrus vanaf de stadsmuren bespotten; men kan zich geen betere uitdrukking van deze minachtende lachsalvo's voorstellen. En er is een ander koor, waarin de Joden zingen, nadat voor de eerste keer de naam Jehova is verschenen. Het begint met een moment van stilte; dan zwelt het aan tot zulk een plechtige en machtige muziek, dat ik denk dat er geen betere remedie tegen het ijdel gebruik van Gods naam bestaat."

De Belshazzar door het Veenendaals Kamerkoor
Het Veenendaals Kamerkoor heeft op zaterdag 13 november 2010 de uitvoering gegeven van de Belshazzar van G.F. Handel. Samen met orkest en solisten werd een uitvoering verzorgd in de grote zaal van de Lampegiet in Veenendaal. Echter, naast de muziek die klonk, werden er diverse andere activiteiten door het koor geprogrammeerd.
Het betreft de volgende activiteiten:

• een verrassend eigentijdse multi-mediale uitvoering, in nauwe samenwerking met de technische mensen van De Lampegiet. De uitvoering hield het midden tussen een concertante en een geënsceneerde uitvoering.

• schenking van (maximaal) 10% van de kaarten (54 kaarten) aan mede-Veenendalers die, qua financiële draagkracht, niet of nauwelijks in staat zijn dit soort muzikale evenementen te bezoeken. Op deze wijze verlagen we de drempel tot een stukje cultuur, daar waar deelname aan het culturele leven in Nederland, dus ook in Veenendaal, toch nog steeds voorbehouden is aan het wat draagkrachtiger deel van de bevolking.

• we wilden ons concert deel laten uitmaken van het middelbaar onderwijs (Culturele Kunstzinnige Vorming). Onderdeel hiervan was het verzorgen van gastlessen door onze dirigent. Op vrijdag 29 oktober werden op het CLV lessen gegeven aan VWO-5.
  
• via de Volksuniversiteit werd op 13 oktober 2010 een avond worden georganiseerd waarop, via vele invalshoeken, een uitgebreide inleiding op het concert gegeven wordt door Walda Bosman-Kok en Jacob Jansen. Zie ook de website van de volksuniversiteit.
• onder het motto “Gewogen en te licht bevonden” werd in de nieuwe bibliotheek een kleine expositie ingericht worden, waarin Händel, Belshazzar, het eigenlijke bijbelverhaal en vele kunstuitingen rond dit thema aan bod komen.

Video's van de Belshazzar op internet
Op internet zijn een aantal fragmenten te beluisteren om een indruk te krijgen van de Belshazzar. Klik op onderstaande links om deze te bekijken (en er zijn er nog meer te vinden!).

•  Ouverture
•  koordeel Recall, O King
•  duet Nitocris en Belshazzar, en koordeel By slow degrees
•  slotdeel Tell it out among the heathen & I will magnify thee